उन्हाच्या झळांपासून पालेभाज्या वाचवा! कोमजणे आणि करपण्यापासून पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी तज्ज्ञांचा मोलाचा सल्ला
महाराष्ट्रात तापमानाचा पारा वाढल्याने पालक आणि कोथिंबीर यांसारखी पिके नियमित सिंचनानंतरही तग धरण्यासाठी धडपडत आहेत. महात्मा फुले कृषी विद्यापीठातील (MPKV) तज्ज्ञांनी ५०-७०% शेडनेटचा वापर, सकाळी लवकर हलके पण वारंवार सिंचन आणि उष्णता सहन करण्याची क्षमता वाढवण्यासाठी पोटॅशिअमयुक्त द्रवरूप खतांचा वापर करण्याचा सल्ला दिला आहे.
२२ एप्रिल २०२६ पर्यंतच्या माहितीनुसार, महाराष्ट्रातील भाजीपाला उत्पादकांसाठी उन्हाळ्यातील प्रखर सूर्यप्रकाश हे एक मोठे आव्हान बनले आहे. उच्च तापमानामुळे केवळ पालक, मेथी आणि कोथिंबीर यांसारख्या पिकांची पाने कोमजत आणि करपत नाहीत, तर मुळांमधील ओलावा कमी होऊन पिकांची वाढही खुंटत आहे. हे नुकसान कमी करण्यासाठी महात्मा फुले कृषी विद्यापीठाच्या (MPKV) भाजीपाला संशोधन केंद्राने शेतकऱ्यांसाठी एक सर्वसमावेशक व्यवस्थापन मार्गदर्शिका प्रसिद्ध केली आहे.
१. स्मार्ट सिंचन आणि मिस्ट कूलिंग अति उष्णतेमुळे पाण्याचे बाष्पीभवन वेगाने होत असल्याने पारंपरिक पद्धतीने दिलेले पाणी अनेकदा अपुरे पडते. शेतकऱ्यांनी सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा हलके पण वारंवार पाणी देण्याचा सल्ला दिला आहे. संध्याकाळी पानांवर पाण्याचा हलका फवारा मारल्यास वनस्पतीचे तापमान लक्षणीयरीत्या कमी होते आणि ती टवटवीत राहते.
२. सावली आणि प्रत्यक्ष संरक्षण थेट सूर्यप्रकाश रोखण्यासाठी ५०% ते ७०% शेडनेट (हिरवी जाळी) वापरण्याची शिफारस केली जाते. ज्या अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना शेडनेट परवडत नाही, त्यांनी स्थानिक पातळीवर उपलब्ध साहित्याचा वापर करून दुपारच्या वेळी सावली दिल्यास पिकाचा रंग आणि पोत खराब होण्यापासून वाचवता येतो.
[चित्रात प्रखर उन्हाने करपलेली पालकाची पाने आणि शेडनेटमध्ये वाढलेली निरोगी पाने यांमधील फरक दिसत आहे]
३. उष्णता प्रतिकारशक्तीसाठी पोषण व्यवस्थापन जमिनीत शेणखत किंवा गांडूळखताचा वापर वाढवल्यास जमिनीची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वाढते. पोटॅशिअम आणि अमिनो ॲसिड असलेली द्रवरूप खते दिल्यास पिकांची उष्णता सहन करण्याची शक्ती वाढते. मात्र, दुपारच्या कडक उन्हात खते देणे टाळावे, कारण यामुळे मुळे जळण्याची शक्यता असते.
४. काढणीपश्चात काळजी पालेभाज्या उन्हाच्या संपर्कात आल्यावर लगेच कोमजू नयेत म्हणून त्यांची काढणी केवळ सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा करावी. काढणीनंतर भाजीपाला थंड, सावलीच्या जागी ठेवणे किंवा ओल्या गोणपाटाचा वापर करणे आवश्यक आहे, जेणेकरून बाजारात पोहोचेपर्यंत तो ताजा राहील. या सोप्या उपायांचा अवलंब करून शेतकरी आपल्या पालेभाज्यांचे पौष्टिक मूल्य टिकवून ठेवू शकतात आणि उन्हाळ्याच्या बाजारपेठेत चांगले दर मिळवू शकतात.
