जागतिक कृषी व्यापार संकटात: अमेरिकन आयात शुल्क आणि मध्य पूर्व संघर्षाचा मालवाहतुकीला फटका; खतांच्या किमतीत मोठी वाढ.

जागतिक कृषी बाजार सध्या भू-राजकीय संघर्ष आणि व्यापार संरक्षणाच्या धोरणांमुळे कात्रीत सापडला आहे. मध्य पूर्वेतील लष्करी कारवायांमुळे सागरी वाहतुकीचे मार्ग, विशेषतः 'हॉर्मझ सामुद्रधुनी', विस्कळीत झाले आहेत. हा मार्ग जागतिक खत आणि ऊर्जा पुरवठ्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. भारतासाठी, यामुळे अंदाजे २ ते ४ लाख टन तांदूळ पुरवठा साखळीत अडकला असून, कांडला आणि मुंद्रा सारख्या बंदरांवर सुमारे ३,००० कंटेनर थांबले आहेत.

उत्पादन खर्चावरील परिणाम हा जगभरातील शेतकऱ्यांसाठी चिंतेचा विषय बनत आहे. कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल $८० च्या पुढे गेल्याने कमोडिटी मार्केटमध्ये महागाईचा प्रभाव दिसून येत आहे. ऊर्जेच्या वाढत्या किमतींमुळे खतांचे दर कडाडले आहेत, ज्यामुळे अमेरिका आणि कॅनडामध्ये मक्यासारख्या मुख्य पिकांचे पेरणी क्षेत्र घटण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. ऊर्जा संकटामुळे जैवइंधन (Biofuels) अधिक आकर्षक ठरत असून, बायोडिझेलच्या नफ्यात सुधारणा झाल्यामुळे सोयाबीन तेलाचे भाव अनेक वर्षांच्या उच्चांकावर पोहोचले आहेत.

प्रमुख देशांमधील व्यापारातील तणावामुळे परिस्थिती अधिक बिकट होत आहे. अमेरिकेने प्रस्तावित केलेल्या १५% जागतिक आयात शुल्कामुळे पेरणीच्या नियोजनात बदल होऊ लागले आहेत; कापसाऐवजी सोयाबीनच्या लागवडीकडे कल वाढण्याची शक्यता आहे. चीनमध्ये शिनजियांग प्रांतात कापसाचे विक्रमी उत्पादन होऊनही, सरकारने आपला जीडीपी लक्ष्य पहिल्यांदाच ५% पेक्षा कमी ठेवले आहे, जे जागतिक मागणी मंदावण्याचे संकेत देत आहे.

या अस्थिरतेमध्ये काही क्षेत्रांत विक्रमी उत्पादनही दिसत आहे. ब्राझीलचे सोयाबीन उत्पादन २०२५/२६ हंगामासाठी १८० दशलक्ष मेट्रिक टन राहण्याचा अंदाज आहे, जे गेल्या वर्षीपेक्षा ५% जास्त आहे. मात्र, लॉजिस्टिक समस्या आणि पावसामुळे तेथील निर्यात मंदावली आहे. याचा फायदा अर्जेंटिनाला मिळत असून, ते दरमहा सुमारे ४० लाख टन गव्हाची निर्यात करत आहेत.

अन्न सुरक्षा आता राष्ट्रीय संरक्षणाचा प्राथमिक विषय बनत आहे. आखाती देशांसारखे आयातीवर अवलंबून असणारे प्रदेश या विस्कळीतपणामुळे अधिक असुरक्षित बनले आहेत. जागतिक शेतकरी समुदायासाठी, आगामी काही महिने वाढलेला उत्पादन खर्च आणि बदलती व्यापारी समीकरणे हाताळण्याचे आव्हान असणार आहे.