शेतीमध्ये 'एआय' क्रांती: प्रतापराव पवारांच्या पुढाकाराचे नितीन गडकरींकडून कौतुक; गुगल आणि मायक्रोसॉफ्टच्या उपग्रहाद्वारे विदर्भातील शेतकऱ्यांना मिळणार मार्गदर्शन

भारतीय कृषी क्षेत्राचे स्वरूप पारंपारिक पद्धतींकडून डेटा-आधारित 'प्रिसिजन फार्मिंग' (अचूक शेती) कडे बदलत आहे. ११ मे २०२६ पर्यंतच्या माहितीनुसार, केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी शेतकरी नैराश्य, विशेषतः आत्महत्याग्रस्त विदर्भ क्षेत्रातील समस्या सोडवण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) परिवर्तनीय भूमिकेवर भर दिला. डॉ. अभय फिरोदिया (अध्यक्ष, फोर्स मोटर्स) यांना पुण्यभूषण पुरस्कार प्रदान करण्याच्या सोहळ्यात गडकरींनी विशेष नमूद केले की, प्रतापराव पवार यांचे 'एआय' तंत्रज्ञान तळागाळातील शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्याचे प्रयत्न उल्लेखनीय आणि अत्यंत प्रभावी आहेत.

गडकरींनी त्यांच्या भाषणात आधुनिक तंत्रज्ञानाची ताकद अधोरेखित करणारा एक वैयक्तिक अनुभव सांगितला. त्यांनी उल्लेख केला की, त्यांच्या स्वतःच्या उसाच्या शेताची उच्च-गुणवत्तेची उपग्रह छायाचित्रे थेट त्यांच्या मोबाईल फोनवर प्राप्त झाली आहेत. गुगल आणि मायक्रोसॉफ्टने अमेरिकन सॅटेलाईट नेटवर्कच्या मदतीने उपलब्ध करून दिलेल्या या फोटोंमुळे खालील बाबींची अचूक माहिती मिळते:

• पाण्याची गरज: शेतातील नेमक्या कोणत्या भागाला सिंचनाची गरज आहे हे ओळखणे.

• पोषण व्यवस्थापन: पिकाचा रंग आणि वाढीच्या पद्धतीनुसार कोणत्या प्रकारच्या आणि किती प्रमाणात खताची गरज आहे हे ठरवणे.

• कीड शोधणे: उघड्या डोळ्यांना कीड दिसण्यापूर्वीच तिच्या प्रादुर्भावाचे आगाऊ संकेत मिळवणे.

सध्या प्रतापराव पवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली विदर्भातील १,००० शेतकऱ्यांसाठी एक विशेष 'एआय' प्रकल्प राबविला जात आहे. या उपक्रमाचा उद्देश उत्पादकता वाढवणे आणि उत्पादन खर्च कमी करणे हा आहे, जे शेती शाश्वत करण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे घटक आहेत. गडकरींनी अधोरेखित केले की जेव्हा व्यवसायाची आणि तंत्रज्ञानाची सांगड नीतिमत्तेशी घातली जाते, तेव्हा ते राष्ट्र उभारणीच्या मोठ्या ध्येयासाठी पूरक ठरते. त्यांनी या प्रगतीबद्दल प्रचंड समाधान व्यक्त केले आणि सांगितले की, असे तांत्रिक बदल कृषी संकट संपवण्यासाठी आणि विकसित देशांप्रमाणे भारतीय शेतकऱ्यांना हाय-टेक साधने उपलब्ध करून देण्यासाठी गुरुकिल्ली ठरतील.