जागतिक पुरवठा साखळीवर युद्धाचे सावट: खतांच्या किमतीत वाढ आणि रशिया-चीनकडून अन्न सुरक्षेला प्राधान्य

आज, ८ एप्रिल २०२६ रोजी जागतिक कृषी बाजारपेठेत मोठी अस्थिरता दिसून येत आहे. FAO (अन्न आणि कृषी संस्था) च्या ताज्या 'सीरिअल सप्लाय अँड डिमांड ब्रीफ' नुसार, २०२६ मधील जागतिक गव्हाचे उत्पादन ८२० दशलक्ष टन राहण्याचा अंदाज आहे, जे मागील वर्षाच्या तुलनेत १.७% कमी आहे. या घटीचे मुख्य कारण म्हणजे मध्य-पूर्वेतील वाढता संघर्ष, ज्यामुळे खतांच्या आणि ऊर्जेच्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. याचा सर्वाधिक फटका दक्षिण गोलार्धातील देशांना बसण्याची शक्यता आहे.

रशिया आणि युक्रेन: रशियाने आज गव्हावरील आपले निर्यात शुल्क (Export Duty) वाढवून ५१५.६ RUB प्रति टन केले आहे. रशियामधील अंतर्गत महागाई रोखण्यासाठी आणि अन्न साठा सुरक्षित ठेवण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. यामुळे जागतिक बाजारात गव्हाचा पुरवठा कमी होऊन अमेरिका आणि कॅनडामधील गव्हाचे वायदे (Futures) वधारले आहेत. युक्रेनमधील युद्धामुळे तिथल्या पेरणी क्षेत्रातही मोठी घट झाल्याचे समोर आले आहे.

चीनची अन्न सुरक्षा मोहीम: चीनने आज आपल्या २०२६ च्या कृषी आराखड्याची घोषणा केली असून, ७२५ दशलक्ष टन धान्य उत्पादनाचे विक्रमी लक्ष्य ठेवले आहे. चीन आता "न्यू प्रॉडक्टिव्ह फोर्सेस" (New Productive Forces) अंतर्गत एआय (AI) आणि सॅटेलाइट तंत्रज्ञानाचा वापर करून उत्पादकता वाढवण्यावर भर देत आहे, जेणेकरून आयातीवरील अवलंबित्व कमी करता येईल.

अमेरिका आणि कॅनडा: अमेरिकेतील USDA ने दिलेल्या माहितीनुसार, खतांच्या वाढत्या किमतींमुळे अमेरिकन शेतकरी गव्हाऐवजी सोयाबीनच्या लागवडीला प्राधान्य देत आहेत. यामुळे अमेरिकेतील गव्हाचे क्षेत्र ऐतिहासिक निचांकी पातळीवर जाण्याची भीती आहे. कॅनडामध्येही इंधनाच्या वाढत्या दरांमुळे मशागतीचा खर्च १५ ते २० टक्क्यांनी वाढला आहे.

इस्रायल आणि मध्य-पूर्व: इस्रायलमधील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे तिथल्या फलोत्पादन (Horticulture) क्षेत्राला मोठा फटका बसला असून, युरोपला होणारी फळ-भाजीपाला निर्यात विस्कळीत झाली आहे. तांबड्या समुद्रातील (Red Sea) मालवाहतुकीवर झालेल्या हल्ल्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय शिपिंग दर वाढले असून, त्याचा परिणाम थेट ग्राहकांच्या खिशावर होत आहे.