जागतिक धान्य व्यापार: विक्रमी उत्पादन आणि नवीन अमेरिकन शुल्कांमुळे गव्हाचे दर $५.७० च्या खाली

जागतिक गव्हाच्या बाजारपेठेत आज, ४ मार्च २०२६ रोजी मोठी घसरण पाहायला मिळाली असून, गव्हाचे दर प्रति बुशेल $५.७० च्या खाली आले आहेत. काही आठवड्यांपूर्वी किमतींनी गाठलेला उच्चांक आता दक्षिणेकडील देशांमधील विक्रमी उत्पादनामुळे ओसरला आहे. अर्जेंटिनाने यंदा २ कोटी ७७ लाख टन गव्हाचे विक्रमी उत्पादन घेतले असून, ऑस्ट्रेलियानेही अनुकूल हवामानामुळे आपला निर्यात अंदाज वाढवला आहे. बाजारपेठेत धान्याची मोठी उपलब्धता असल्याने किमतीवर दबाव निर्माण झाला आहे.

दुसरीकडे, अमेरिकन डॉलरची वाढती ताकद आणि अमेरिकेचे नवीन व्यापार धोरण यामुळे जागतिक व्यापारात अस्थिरता निर्माण झाली आहे. अमेरिकेने बहुतेक आयातीवर १०% सामान्य शुल्क आणि कृषी घटकांवर १५% पर्यंत शुल्क लागू केले आहे. या निर्णयामुळे आयात केलेले खते आणि शेती यंत्रसामग्री महाग होण्याची शक्यता असून, याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांच्या नफ्यावर होऊ शकतो.

या व्यापार निर्बंधांमुळे भू-राजकीय तणाव वाढत आहे. जगातील सर्वात मोठा धान्य आयातदार देश असलेला चीन, अमेरिकन सोयाबीन आणि मक्यावर प्रति-निर्बंध लादण्याची शक्यता आहे. चीन आपल्या नवीन पंचवार्षिक योजनेत 'संपूर्ण अन्न स्वयंपूर्णता' यावर भर देत असून, अमेरिकेवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी दक्षिण अमेरिकन आणि रशियन पुरवठादारांकडे वळत आहे।

यूरोप आणि मध्य पूर्वेमध्येही याचे पडसाद उमटत आहेत. अमेरिकन गहू महाग झाल्यामुळे उत्तर आफ्रिकेतील देश आता रशियन आणि ब्लॅक सी कडील धान्याकडे वळत आहेत. रशियाकडून होणारा स्वस्त धान्याचा पुरवठा जागतिक किमतींना तूर्तास वाढू देणार नाही, असा अंदाज वर्तवण्यात येत आहे. व्यापारी आता पुढील राजनैतिक चर्चेकडे लक्ष लावून आहेत.

२०२६ सालाचा कल पाहता जागतिक व्यापार आता 'प्रादेशिकवादाकडे' झुकताना दिसत आहे. कॅनडा, चीन आणि रशिया यांसारखे देश अमेरिकन शुल्काचा सामना करण्यासाठी नवीन व्यापारी गट तयार करत आहेत. यामुळे जागतिक स्तरावर धान्याचा प्रवाह कायमचा बदलण्याची शक्यता असून, शेतकऱ्यांना आता केवळ हवामानावरच नव्हे, तर चलन बदल आणि भू-राजकीय घडामोडींवरही लक्ष ठेवावे लागेल.